Chỉ số AST ALT tăng phản ánh gì về sức khỏe?

1. Chỉ số AST và ALT là gì? AST và ALT khác nhau thế nào?

Để hiểu rõ ý nghĩa khi chỉ số AST ALT tăng, trước hết chúng ta cần làm rõ câu hỏi AST ALT là gì và vai trò của từng loại enzym này trong cơ thể.

Chỉ số AST (SGOT) là gì?

AST (Aspartate Aminotransferase, hay SGOT) là một loại enzym xúc tác chuyển hóa protein. Ở người bình thường, nồng độ AST trong máu dao động trong khoảng từ 20 – 40 UI/L (hoặc 5 - 40 U/L tùy theo tiêu chuẩn phòng xét nghiệm).

AST được tìm thấy ở nhiều cơ quan như gan, tim, cơ vân, thận và não. Khi tế bào tại các cơ quan này bị tổn thương hoặc hoại tử, AST sẽ giải phóng ồ ạt vào dòng máu khiến nồng độ tăng cao. Do đó, chỉ số AST tăng không hoàn toàn đặc hiệu riêng cho bệnh lý về gan (ví dụ: AST cũng vọt cao trong trường hợp nhồi máu cơ tim hoặc tổn thương cơ bắp).

Chỉ số ALT (SGPT) là gì?

ALT (Alanine Aminotransferase, hay SGPT) cũng là một enzym transaminase quan trọng, có ngưỡng bình thường khoảng 20 - 40 UI/L (hoặc 7 - 56 U/L).

Khác với AST, ALT tập trung phần lớn trong bào tương của tế bào gan (chỉ một lượng rất nhỏ xuất hiện ở cơ vân và tim). Khi có hiện tượng viêm hoặc hủy hoại tế bào gan, ALT lập tức phóng thích vào máu. Vì vậy, chỉ số ALT được xem là dấu chỉ tương đối đặc hiệu phản ánh tình trạng tổn thương gan.

AST và ALT khác nhau thế nào?

Để phân biệt rõ ràng AST và ALT khác nhau thế nào, bạn có thể tham khảo bảng so sánh dưới đây:

Tiêu chí so sánh	Chỉ số AST (SGOT)	Chỉ số ALT (SGPT)
Vị trí phân bố chính	Gan, tim, cơ vân, thận, não...	Chủ yếu nằm ở bào tương tế bào gan
Độ đặc hiệu cho gan	Thấp hơn (phản ánh cả tổn thương cơ, tim)	Cao hơn (dấu chỉ đặc hiệu cho tổn thương gan)
Ngưỡng bình thường	20 - 40 UI/L (hoặc 5 - 40 U/L)	20 - 40 UI/L (hoặc 7 - 56 U/L)
Ý nghĩa khi tăng lẻ	Tăng mạnh có thể do bệnh tim, tổn thương cơ	Tăng mạnh cảnh báo trực tiếp tổn thương gan

Sự phân bố của chỉ số AST và ALT trong tế bào gan và các cơ quan khác

2. Chỉ số AST và ALT tăng liên quan tới các bệnh lý gan nào?

Rất nhiều người thắc mắc ALT cao có phải viêm gan hay không? Thực tế, chỉ số ALT tăng cao là dấu hiệu cho thấy tế bào gan đang bị tổn thương, tuy nhiên để kết luận chính xác có phải viêm gan hay không và thuộc dạng bệnh lý nào, bác sĩ sẽ dựa vào mức độ tăng của cả AST và ALT.

Men gan tăng cao đột ngột (>3000 UI/L)

Trường hợp AST, ALT vọt lên trên 3000 UI/L thường gặp khi tế bào gan bị hoại tử diện rộng. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Viêm gan virus cấp tính (virus A, B, C, E) hoặc đợt cấp của viêm gan mạn.
• Ngộ độc thuốc (phổ biến nhất là quá liều Acetaminophen/Paracetamol) hoặc ngộ độc chất hóa học.
• Suy tuần hoàn, trụy mạch kéo dài gây thiếu máu nuôi gan.

Lưu ý diễn biến: Mức độ tăng của AST và ALT không hoàn toàn tương quan với tiên lượng bệnh. Trong trường hợp hoại tử tế bào gan cực kỳ nặng, men gan có thể tăng rất cao trong 2 ngày đầu, nhưng đến ngày thứ 3 - 5 lại giảm đột ngột do số lượng tế bào gan còn lại quá ít.

Men gan tăng mức độ vừa (<300 UI/L)

Mức tăng này rất hay gặp ở những người bị tổn thương gan do lạm dụng rượu bia. Điểm đặc trưng trong trường hợp này là chỉ số AST thường tăng cao hơn ALT (gấp 2 – 10 lần mức bình thường). Ngược lại, chỉ số ALT có thể chỉ tăng nhẹ hoặc thậm chí bình thường/thấp do người uống nhiều rượu thường bị thiếu hụt Vitamin B6 – coenzym cần thiết để tổng hợp ALT tại gan.

Men gan tăng nhẹ (<100 UI/L)

Đây là tình trạng phổ biến nhất trong các đợt kiểm tra sức khỏe định kỳ, xuất hiện ở các trường hợp:

• Viêm gan virus mạn tính, gan nhiễm mỡ (không do rượu hoặc do rượu).
• Xơ gan, di căn gan.
• Bệnh lý tắc mật (do sỏi đường mật, u đường mật). Đối với tắc mật do sỏi, ALT thường tăng dưới 500 UI/L và sẽ hạ nhanh về bình thường sau khi khai thông tắc nghẽn.

AST và ALT tăng có thể liên quan đến viêm gan, gan nhiễm mỡ, tổn thương gan do thuốc hoặc các bệnh lý gan mật khác

3. Khi nào bạn được chỉ định xét nghiệm AST và ALT?

Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm AST, ALT trong các trường hợp sau:

• Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ rối loạn chức năng gan:
  • Cơ thể thường xuyên mệt mỏi, uể uả, sụt cân không rõ nguyên nhân.
  • Chán ăn, ăn không ngon miệng, hay có cảm giác buồn nôn, nôn mửa.
  • Đau tức hoặc mỏi vùng mạn sườn bên phải.
  • Biểu hiện ngoài da: Vàng da, vàng mắt, ngứa ngáy râm ran toàn thân.
  • Nước tiểu có màu vàng sẫm/đậm, phân bạc màu.
• Tầm soát ở nhóm đối tượng có nguy cơ cao:
  • Người từng tiếp xúc với nguồn lây hoặc có tiền sử nhiễm virus viêm gan.
  • Người thường xuyên uống rượu bia, chất kích thích.
  • Người có tiền sử gia đình mắc các bệnh về gan.
  • Người dùng dài ngày các loại thuốc có nguy cơ gây độc cho gan.
  • Bệnh nhân béo phì, thừa cân, tiểu đường hoặc rối loạn chuyển hóa mỡ máu.
• Theo dõi tiến trình điều trị: Đánh giá mức độ đáp ứng thuốc và sự phục hồi của tế bào gan trong suốt liệu trình trị liệu.

Xét nghiệm AST và ALT được chỉ định khi có dấu hiệu nghi ngờ bệnh gan, có yếu tố nguy cơ hoặc cần theo dõi điều trị

4. Quy trình lấy mẫu xét nghiệm và các yếu tố ảnh hưởng kết quả

Quy trình lấy mẫu chuẩn

• Mẫu máu tĩnh mạch được lấy vào ống xét nghiệm serum (không chất chống đông) hoặc ống chống đông Heparin/EDTA.
• Lưu ý ăn uống: Bạn không nhất thiết phải nhịn ăn hoàn toàn trước khi lấy máu. Tuy nhiên, việc ăn quá nhiều chất béo ngay trước xét nghiệm có thể làm đục huyết thanh, gây sai lệch kết quả phân tích.

Các yếu tố làm sai lệch chỉ số AST, ALT

Kết quả xét nghiệm có thể bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố ngoại cảnh hoặc thuốc đang sử dụng:

• Mẫu hồng cầu bị vỡ: Làm tăng giả tạo nồng độ transaminase trong máu.
• Thuốc làm tăng chỉ số ALT: Thuốc ức chế men chuyển (dùng trong huyết áp), thuốc chống co giật, Acetaminophen, thuốc lợi tiểu Thiazid, thuốc hướng thần, một số dòng kháng sinh...
• Thuốc làm tăng chỉ số AST: Allopurinol, Acetaminophen, kháng sinh, thuốc tránh thai hàng ngày...
• Thuốc làm giảm chỉ số AST: Trifluoperazine, Metronidazol.

5. Chỉ số AST ALT tăng khi nào cần tái xét nghiệm và đi khám ngay?

Rất nhiều bệnh nhân thắc mắc AST ALT tăng khi nào cần tái xét nghiệm? Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tăng, thời điểm tái khám sẽ được chỉ định như sau:

• Trường hợp tái xét nghiệm theo hẹn:
  • Nếu men gan tăng nhẹ (<100 UI/L) do lối sống, chế độ ăn uống hoặc dùng thuốc điều trị ngắn ngày, bác sĩ thường hẹn tái xét nghiệm sau 2 - 4 tuần sau khi bạn điều chỉnh thói quen sinh hoạt hoặc ngừng thuốc gây ảnh hưởng.
  • Với bệnh nhân viêm gan mạn tính, việc tái xét nghiệm định kỳ sẽ diễn ra mỗi 3 - 6 tháng để kiểm tra tải lượng virus và đáp ứng điều trị.
• Trường hợp cần tái xét nghiệm và đi khám NGAY:
  • Chỉ số AST, ALT tăng gấp nhiều lần kèm theo các triệu chứng cấp tính tiến triển nặng: Vàng da/vàng mắt đậm lên rõ rệt, đau dồn dập vùng sườn phải, nôn mửa liên tục, nước tiểu đen sẫm hoặc có biểu hiện lơ mơ, mệt mỏi dữ dội.

Lời khuyên từ chuyên gia: Kết quả chỉ số AST ALT tăng chỉ phản ánh tế bào gan đang bị tổn thương, không đủ để đưa ra kết luận chẩn đoán chính xác bệnh lý cụ thể. Bạn tuyệt đối không tự ý mua các loại "thuốc mát gan", "thuốc hạ men gan" truyền miệng khi chưa có chỉ định. Cần thực hiện thêm các chẩn đoán chuyên sâu như siêu âm gan, xét nghiệm Bilirubin, đo tải lượng virus B/C... dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.

Bác sĩ tư vấn kết quả xét nghiệm và hướng dẫn thời điểm tái xét nghiệm men gan

6. Gợi ý địa chỉ khám gan uy tín, cách đặt lịch nhanh chóng qua IVIE - Bác sĩ ơi

Để chẩn đoán chính xác nguyên nhân khiến chỉ số AST ALT tăng, việc lựa chọn các cơ sở y tế uy tín với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm là rất quan trọng. Dưới đây là danh sách các bệnh viện, phòng khám chất lượng cao tại Hà Nội:

1. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Thu Cúc

• Địa chỉ: Số 286 Thụy Khuê, quận Tây Hồ, Hà Nội.
• Thời gian thăm khám: Từ 7h00 đến 17h00 hàng ngày.
• Hotline đặt khám: 1900 3367.

1900 3367

2. Bệnh viện Đại học Y Dược - Cơ sở Linh Đàm

• Địa chỉ: 189 Linh Đường, phường Hoàng Liệt, Hà Nội.
• Thời gian làm việc: 7h30 - 16h30 (Từ Thứ 2 đến Thứ 6).
• Hotline đặt khám: 1900 3367.

1900 3367

3. Phòng khám Đa khoa MEDIPLUS

• Địa chỉ: Tầng 2, TTTM Mandarin Garden 2, 99 phố Tân Mai, Hoàng Mai, Hà Nội.
• Thời gian làm việc: 7h30 - 19h00 (Tất cả các ngày trong tuần).
• Hotline đặt lịch khám ưu tiên: 1900 3367.

1900 3367

4. Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC

• Địa chỉ: Số 42-44 phố Nghĩa Dũng - phường Hồng Hà - Hà Nội.
• Thời gian thăm khám: 7h30 - 17h00 (Thứ 2 - thứ 7).
• Hotline đặt khám: 1900 3367.

1900 3367

5. Bệnh viện 19-8 Bộ Công An

• Địa chỉ: Số 9 Trần Bình, phường Từ Liêm, Hà Nội.
• Thời gian làm việc: 7h30 - 16h30 (Thứ 2 đến thứ 6).
• Hotline đặt lịch khám ưu tiên: 1900 3367.

1900 3367

6. Bệnh viện Đa khoa Bảo Sơn

• Địa chỉ: Số 52 Nguyễn Chí Thanh, quận Đống Đa, Hà Nội.
• Thời gian thăm khám: Từ 7h30 đến 16h30 tất cả các ngày trong tuần.
• Hotline đặt khám: 1900 3367.

1900 3367

Kết luận

Tóm lại, chỉ số AST ALT tăng là tiếng chuông cảnh báo quan trọng cho thấy lá gan của bạn đang gặp tổn thương. Thay vì tự ý dùng thuốc không rõ nguồn gốc hay quá hoang mang, bạn hãy chủ động theo dõi triệu chứng và tham khảo ý kiến chuyên gia y tế.

Hãy tải ngay ứng dụng IVIE - Bác sĩ ơi hoặc gọi hotline 1900 3367 để đặt lịch khám gan nhanh chóng tại các bệnh viện uy tín, giúp phát hiện và điều trị kịp thời các bệnh lý về gan!

Thông tin trên IVIE - Bác Sĩ Ơi và các trang liên kết không thay thế cho lời khuyên y tế, chẩn đoán hoặc điều trị từ các chuyên gia y tế. Để đảm bảo an toàn và hiệu quả, bạn nên tư vấn với dược sĩ hoặc bác sĩ về bất kỳ sản phẩm nào bạn đang sử dụng hoặc dự định sử dụng. Công ty TNHH 1 thành viên ISOFHCARE không chịu trách nhiệm cho bất kỳ thông tin nào chưa chính xác hoặc việc sử dụng sản phẩm mà không có sự tư vấn của bác sĩ, chỉ dựa trên thông tin từ chúng tôi.